De Olmeken waren hele knappe beeldhouwers. Naast maskers en kleine figuren uit jade maakten zij uit vulkaangesteente grote mensenfiguren en hoofden, soms wel 3 meter hoog en 40 ton zwaar.

Maya’s en Zapoteken
Hun cultuur werd bij het begin van onze tijdrekening, rond de geboorte van Jezus, opgevolgd door de culturen van de Maya’s en de Zapoteken. De Maya’s, die 100 v. Chr. vanuit Midden-Amerika tot in het zuidoosten van Mexico doordrongen, waren geniale stedebouwers. Er zijn van hen maar liefst 80 steden bekend, met grote bouwwerken zoals een triomfboog. Ze waren hele goede astronomen. In hun sterrenwachten bestudeerden ze de omloop van de zon al lang voor dat in Europa gebeurde. Ze hadden ook een nauwkeurige kalender en een schrift met beeldtekens.

Rond 300 vestigden zich in het zuiden de Zapoteken. De indianen die nu in Oaxaca leven, stammen af van de Zapoteken. Hun hoofdstad, Monte Albán, "witte berg", kunnen we nu nog bewonderen. Deze stad ligt op de top van een door de Zapoteken afgevlakte heuvel. We vinden er restanten van tempels, een sterrenwacht en een speelveld voor hun balspel.

Azteken
Rond het jaar 1300 trok vanuit het noorden een volk de Vallei van Mexico binnen, dat zichzelf de "Mexica" noemde, maar wij kennen hen onder de naam Azteken. Het waren verschoppelingen die nergens een plek om te wonen konden vinden. Ze vestigden zich overal waar een beetje ruimte was, tot andere stammen uit de buurt ze weer wegjaagden. Tenslotte namen ze hun toevlucht tot een moerassig eiland, het enige stukje land in Mexico waar zich nog niemand had gevestigd. "Mexica" betekent: "midden van de maan". Ze zagen hun eilandje midden in de Vallei namenlijk als spiegelbeeld van de maan.

Cactus
De Azteken bouwden er een dorp, dat zou uitgroeien tot de luisterrijke hoofdstad Tenochtitlan, wat "plek van de cactus" betekent.
Volgens hun legende lieten de Azteken zich leiden door hun stamgod, een oorlogsgod die mensenoffers vroeg. De priesters droegen een beeld van deze god met zich mee op hun lange reis, die zij maakten om een vaste woonplaats te zoeken. Van deze god moesten ze net zo lang rondtrekken tot ze een adelaar zagen die op een cactus een slang zat te eten. De adelaar was een symbool van de zon die hen het leven gaf en de cactus stond voor de mensenharten die de god nodig had om van te leven.

In het begin keken de rijkere volken neer op de Azteken. Maar langzaam maar zeker gingen de Azteken erop vooruit. Ze legden vruchtbare drijvende tuinen aan op het meer, die ze steeds meer met elkaar en met het vasteland gingen verbinden. Om hun ruimte uit te breiden handelden ze met naburige stammen en trouwden met meisjes van de plaatselijke adellijke families. Al gauw namen ze ook het land van die stammen en families over. Tegen 1500 bestuurden ze de hele vallei.

Cortés
Niets leek de groei van het Azteekse Rijk te kunnen stuiten, totdat in 1519 het nieuws Tenochtitlan bereikte, dat witte mannen in boten zo groot als bergen de kust hadden bereikt. Aan de Golf van Mexico ging de Spanjaard Hernan Cortés met 550 soldaten aan land. Moctezuma, de Azteekse leider, was onzeker toen hij hoorde dat de indringers een blanke huid en baarden hadden. Hij herinnerde zich de legende dat hun god Quetzalcóatl (Gevederde Slang) ooit zou terugkeren. Dat was een vroegere priester/koning met een lichtere huid en een baard, die nu als een godheid vereerd werd. Omdat hij tegen de mensenoffers was, die de andere priesters vroegen om de goden gunstig te stemmen, was hij destijds weggejaagd.

Moctezuma viel daarom de Spaanse indringers niet aan. Hij stuurde ze kostbare geschenken met het verzoek om het land weer te verlaten. Verblind door de kostbaarheden wilden de Spanjaarden nu helemaal niet meer terug. Het lukte Cortés bondgenoten te vinden onder de kleine volkeren, die door de Azteken overwonnen waren. Na bloedige gevechten wisten ze de hoofdstad te veroveren. Onder de doden was ook Moctezuma. Huizen, tempels en paleizen werden verwoest.

Kolonialisme
De Spaanse overheersing duurde van 1521 tot 1821. Driehonderd jaar kolonialisme hebben hun sporen achtergelaten. Binnen een eeuw liep de oorspronkelijke indiaanse bevolking terug van 12 miljoen naar 1 miljoen mensen. Ze stierven door kinderziektes die de Spanjaarden meebrachten, zoals de pokken en mazelen. Die waren in Mexico onbekend en daarom hadden de indianen er geen weerstand tegen. Velen waren ook slachtoffer van de onmenselijke behandeling van de Spanjaarden.

Onafhankelijkheid
Op 15 september 1810 riep de priester Miguel Hidalgo op tot bevrijding van het land: "Mexicanen, leve Mexico!" Alle middelen waren voor hem toegestaan om de Spanjaarden naar huis te sturen. Hij zette zich in voor verbetering van de levensomstandigheden van de armen. Als "Vader van de onafhankelijkheid" wordt hij nu nog steeds geëerd op 15 september, "Onafhankelijkheidsdag".
In 1821 werd Mexico zelfstandig en twee jaar later een republiek. Er kwam zelfs de eerste indiaanse president: Benito Juarez.
Maar in de tijd daarna losten dictators elkaar af. Aan het einde van de negentiende eeuw regeerde een dictator het land met ijzeren hand. Grootgrondbezitters, bankiers en buitenlandse zakenlieden verrijkten zich, terwijl de boeren steeds meer verarmden.

Revolutie
In 1910 kwam het tot een revolutie, die een miljoen mensenlevens kostte. In het zuiden vochten de boeren onder hun aanvoerder Emiliano Zapata tegen de grootgrondbezitters om land en vrijheid. Na 1917 werden landhervormingen doorgevoerd. In 1929 kwam de revolutionaire partij PRI aan de macht. Dat beloofde veel goeds voor de indiaanse boeren, maar uiteindelijk kwam er van de hervormingen niet veel terecht. In 1994 protesteerden de indianen in het zuiden opnieuw, dat zij door de grootgrondbezitters naar de slechte grond in de bergen werden verdreven. De PRI zou 71 jaar aan de macht blijven. Pas dit jaar, in juli, zijn er voor het eerst weer democratische verkiezingen geweest. De winnaar, Vicente Fox, zal in december de nieuwe president worden.