Chanoeka KaarsjesChanoeka
Eigenlijk lijken Chanoeka en het Kerstfeest best op elkaar. Joden steken ook kaarsjes aan en eten lekkere gerechten. Maar wel om heel andere redenen. 

Chanoeka duurt acht dagen. Elk jaar begint het feest op een andere datum. Net als bijvoorbeeld het Islamitische feest Ramadan of het Christelijke Paasfeest. En dat heeft alles te maken met de stand van de maan.

Maan
Er zijn speciale Joodse deskundigen die uitrekenen wanneer het precies tijd is voor Chanoeka. Dat weten ze al jaren vantevoren, dus je kan het alvast in je agenda zetten. Dit jaar is het vanaf 20 december en in 2004 begint het feest al op 8 december. Wist je trouwens dat de Joodse jaartelling heel anders is dan die van ‘ons’? De Joden leven nu in 5764. Het symbool van het populaire Joodse feest is een kaarsenstandaard: de cahnoekia. Hier kunnen negen kaarsjes in. Die negende kaars is een bijzondere en heeft een aparte naam: sjamasj. Met deze worden de andere kaarsjes aangestoken. Dat is om het verschil tussen nut en plezier aan te geven.

Chanoeka aanstekenJiddisch
Meestal mag het jongste kind van de familie de kaarsjes aansteken. Tijdens dit ritueel zeggen ze allerlei spreuken: zegeningen. Ze beginnen met de zegening ‘l'hadlik neir’. Dat is een algemeen gebed voor de kaarsjes. Dan spreken ze een zegening uit om God te danken voor het wonder dat ze herdenken tijdens Chanoeka ‘she-asah nisim’. Als laatste bedanken ze God voor zijn hulp en dat doen ze met de woorden ‘she-hekhianu’.

Verder zijn er strenge regels voor de manier waarop de kaarsjes moeten worden aangestoken. Behalve dat dit gebeurt met de sjamasj (het negende kaarsje), moet het meest linkse kaarsje als eerst. Dat is omdat ze vinden dat je het nieuwste als eerste moet eren. Maar de anderen kaarsen moeten van rechts naar links aangestoken worden. Dat is niet zo vreemd, want in het Hebreeuws lees je ook van rechts naar links. De kaarsjes branden trouwens net zo lang tot ze vanzelf doven. Minstens een half uur!

De Dradel

Chocolade geld
Als alle kaarsjes voor die dag branden, spelen ze in sommige gezinnen dradel. Een dradel is een tol. Op iedere kant van de tol staat een Hebreeuwse letter. Je spreekt die letter uit als ‘nun’, ‘gimmel’, ‘heh’ en ‘shin’. Deze letters vormen de zin ‘Nes gadol hayah sham’. Als je dat vertaalt, staat er dat er een groot wonder is gebeurd. Elke letter is ook een bepaald cijfer waard. Iedere speler zet (chocolade) geld in op waarden van de tol. Het is dus net een soort roulette.
In sommige gezinnen geven ze elkaar tijdens Chanoeka cadeaus. Dat is niet traditioneel, maar vooral Joden die veel te maken hebben met Christenen die cadeaus geven met Kerst doen het. Dat is om de kinderen niet jaloers te maken.

Wonder
De reden dat Joden nu nog steeds Chanoeka vieren, is om een wonder te herdenken. Nadat de Grieken waren verdreven uit Palestina, was er nog maar één klein flesje olie voor de menora. Net genoeg voor één dag. Maar hoe groot was de verbazing dat met dit flesje olie de lampjes ácht dagen bleven branden. En dat was precies lang genoeg om nieuwe olie uit olijven te persen!

 OliebolOliebol
Dit is een soefganiot: een soort oliebol. Die snijden ze doormidden en smeren er dan jam op. Lekker fris! Om te herdenken dat één klein flesje olijfolie genoeg was voor acht dagen, eten de Joden tijdens Chanoeka allerlei lekkere dingen die gemaakt zijn in olijfolie. Zoals die soefganiot, maar ook bijvoorbeeld ‘latkes’. Dat zijn (in olijfolie) gefrituurde aardappelpannenkoeken. Eén tip: eet ze niet op een volle maag. Want dan voelen ze aan als bakstenen! 

Tof ZingenTof-zingen
Rivka zingt enthousiast mee met een speciaal Chanoeka liedje. Voor mensen die geen Hebreeuws kunnen verstaan, klinkt het alsof ze alles ‘tof’ vinden. Veel woorden in deze taal eindigen namelijk op –tov. Rivka moet hier erg om lachen. ‘Ik spreek het wel, maar vind het moeilijk te vertalen naar het Nederlands. Ik snap wel dat dit voor kinderen die geen Hebreeuws kunnen, raar klinkt. Maar het is onze taal. Ik krijg er ook les in.’

Koortje
Dit koortje bestaat alleen uit jongens. Meisjes van boven de zes mogen niet zingen in het openbaar en ze zitten ook niet bij jongens in de klas. Dit koortje zingt het lied: ‘ma oz tsoer’. Dat zingt iedereen elke avond thuis. Maar: alleen de mannen. Meisjes en vrouwen mogen alleen zingen als ze niet gehoord worden door mannen.