Dezelfde Jezus overal anders
JEZUS IN EEN
WIGWAM
Jezus als indiaan! De figuren van de kerststal dragen dikwijls kleren uit het land van de kunstenaar. Het maken van kerstgroepen is een vorm van volkskunst. De eerste kerststal kwam uit Italië. Nu zijn er kerstgroepen in alle landen. Kerstgroepen zijn bedoeld om te bekijken en aan Jezus te denken. Ze verschillen per werelddeel of per land. |
Openbare gebouwen
De oudst bewaarde kerstvoorstellingen zijn van marmer of steen. Ze staan op een doodskist
of de muur van een kerkgebouw. Je ziet voorstellingen van Jezus' geboorte ook op iconen:
oude schilderingen op hout. Verder staat de kerstgroep vaak op glas-in-lood-ramen van oude
kerken. Ook in onze tijd nog laten mensen die een kerk bouwen zich door de geboorte van
Jezus inspireren. Zoals de beroemde schilder Chagall of de glazenier van de
Verzoeningskerk in Taizé.
In huis
De eerste kerstgroepen met vrijstaande beelden kwamen uit Italië. Voor de viering van
Jezus' geboorte werden ze in kerken en kloosters neergezet. De oudste groep is van 1289 en
bestaat uit zeven grote marmeren beelden. Deze staat in een kerk in Rome. In het begin
waren de beelden zo groot dat ze alleen maar in paleizen en grote huizen konden staan. Pas
na 1600 werden ze kleiner en konden "gewone" mensen ze aanschaffen. Bijbels en
gebedenboeken werden mooi versierd met kleine getekende kerststallen. Deze
"plaatjes" heten miniaturen.
Op reis
Tot in de 18e eeuw hadden alleen rijke mensen een kerstgroep. In de 19e eeuw komen ze in
Zuid-Frankrijk voor en in Spanje en Portugal. Via Tirol kwamen ze daarna in de vorm van
houtsnijwerk over de Alpen naar Beieren, Polen en bij ons.
Buiten Europa
In de koloniale tijd worden de kerstgroepen over de hele wereld verspreid: naar Amerika,
Azië en Afrika. Dat gebeurde doordat de missionarissen ze op hun reis meenamen. De
franciscanen brachten ze naar Mexico. De jezuïeten naar Brazilië en Japan. Maar de
meeste kerstgroepen buiten Europa vindt men in Zuid- en Midden-Amerika.
De oorspronkelijke bewoners van Amerika waren indianen. Daarom ligt het kindje Jezus op de
afbeelding links uit Mexico niet in een kribbe, maar in een wigwam.
De kribbe rechts is een kandelaar. Het is een huwelijkscadeau in Mexico en heeft de vorm van een boom, "geboorteboom" genoemd. Dit bij de Maya's al bekende motief verwijst ook naar de levensboom van Adam en Eva.
Kalebas
Heel apart zijn de lange gipsen kerstfiguren van de bekende Peruaanse familie Mendivil.
Behalve aardewerk en gips gebruikt men heel bijzonder materiaal: bijvoorbeeld pompoenen in
Uruguay, of een kalebas in Brazilië.
Haan
Bij veel Zuid-Amerikaanse en Spaanse of Portugese kerststallen staat een haan. Een haan
duidt op het aanbreken van het licht. Volgens Spaanse legenden zou de haan als eerste de
geboorte van Jezus verkondigd hebben. De nachtmis in deze landen heet dan ook "de mis
van de haan". Met het kraaien van de haan worden het kwaad en de duisternis
verdreven. De haan kondigt de geboorte van Jezus aan. Maar doet ook denken aan het verhaal
van Jezus' lijden, als Petrus ontkent dat hij Jezus kent.
Lotus
Heel bijzonder is de voorstelling van Jezus liggend op een lotus. De bloeiende lotus komt
in Aziatische landen veel voor. In het boeddhisme is de lotus het teken van verlichting.
Met dit plaatje wil men zeggen dat Jezus evenals de lotus boven het donkere en modderige
water uitgroeit. Uit het donker komt het licht.
Bamboe
In Afrikaanse landen komen kerststallen pas sinds de vorige eeuw voor. Men probeerde in
het begin zo nauwkeurig mogelijk de voorbeelden van Europa na te maken. De laatste tijd
worden er meer eigen ontwerpen gemaakt, bijvoorbeeld in Kenya (56, 65) en Congo (59). De
beelden zijn van ebbehout en de stal is gemaakt van bamboe en gras.